Κρόνιο

"Κύριε" Πολύδωρα να ποια είναι η ιστορία μερικών δέντρων που κάηκαν!!

Ο τόσο χαρακτηριστικά κωνικός και πυκνοπευκόφυτος λόφος που υψώνεται και δεσπόζει στα ΒΑ του Ιερού της Ολυμπίας και της όμορφης κοιλάδας της με τα μυθικά ποτάμια της Αλφειό και Κλαδέο, είναι ακατάλυτα δεμένος με τις παλαιότερες δοξασίες και τους θρύλους γύρω από την Ιερή Άλτι και τους πανελλήνιους αγώνες της, τα Ολύμπια.

Ο λόφος παλιότερα λεγόταν Κτούρος. Ο μεγάλος λυρικός ποιητής του 6ου αιώνα π.Χ. Πίνδαρος τον ονομάζει στον 1ο Ολυμπιόνικο, λυρική επινίκια ωδή για τους Ολυμπιονίκες, Κρόνιο όχθο ή Κρόνιο πάγο. Ο ίδιος αναφέρει πως ονομάστηκε έτσι από τον Ηρακλή μετά την ίδρυση των Ολυμπιακών Αγώνων. Τον Κρόνιο λόφο περιγράφει ο Πίνδαρος με το επίθετο "ευδείελος", που σημαίνει εύδηλος, δηλαδή λόφος που φαινόταν, ξεχώριζε από μακριά. Το επίθετο αυτό χρησιμοποιεί και ο λόγιος, παλιός επιμελητής Βασίλειος Λεονάρδος στο πολύτιμο πόνημά του για την Ολυμπία, γραμμένο το 1904. Ο Λεονάρδος αντλώντας πληροφορίες από τον Πίνδαρο και περιγράφοντας μοναδικά με τη γλώσσα της εποχής του το υπέροχο τοπίο της Ολυμπίας αναφέρει για "τον ευδείελον και εύδενδρον (δηλ. κατάφυτο) κωνικόν όχθον, τον της Ολυμπίας δεσπόζοντα, ονομασθέντα Κρόνιον από του Ηρακλέους". Σύμφωνα όμως με άλλη εκδοχή, ο λόφος πήρε το όνομά του από τον Κρόνο, τον προελληνικό θεό, τον νεώτερο των Τιτάνων, γιο του Ουρανού και της Γαίας, και πατέρα του Διός. Ο Κρόνος μετά την Γιγαντομαχία, λέγεται, ότι είχε καταφύγει εκεί. Μια από τις παλιότερες γιορτές προς τιμήν του Κρόνου, οι οποίες τελούνταν σε διάφορα μέρη της Αρχαίας Ελλάδας, ήταν και κείνη που γινόταν μαζί με θυσία στον Κρόνιο λόφο της Ολυμπίας κατά την εαρινή ισημερία από ιερείς, που ονομάζονταν "βασίλαι".

Ο αρχαίος ποιητής Παυσανίας, που επισκέφθηκε την Ολυμπία τον 2ο αι. μ.Χ. και περιέγραψε με ζωντάνια στα βιβλία των Ηλιακών του τα περικαλλή μνημεία, το πλήθος των αφιερωμάτων και όλα όσα σχετίζονταν με την τέλεση των Ολυμπιακών Αγώνων, αναφέρει, πως οι Ηλείοι, όσοι ασχολούνταν να διέδιδαν τους παλιούς θρύλους και παραδόσεις, έλεγαν πως στον πρώτο βασιλέα του ουρανού, τον Κρόνο, οι τότε άνθρωποι του λεγόμενου "χρυσού γένους", είχαν χτίσει ναό του στην Ολυμπία, κι έτσι μάλλον εξηγείται πως ο λόφος πήρε το όνομά του από τον Κρόνο. Αναφέρουν ακόμη οι Ηλείοι, πως εδώ πάλεψε ο Δίας με τον ίδιο τον Κρόνο για την βασιλέια, και άλλοι, πως καθιέρωσε τους Αγώνες επειδή τον νίκησε.

Σύμφωνα με αυτούς τους μύθους, λοιπόν, στους νότιους πρόποδες του Κρονίου λόφου, υπήρχαν τα αρχαιότερα ιερά της Ολυμπίας, αφιερωμένα κυρίως σε χθόνιες, γυναικείες θεότητες, τις δυνάμεις δηλαδή της Φύσης και της ευφορίας της γης. Τέτοιες θεότητες ήταν η Ρέα, γυναίκα του Κρόνου, άμεσα συνδεδεμένη με τον μύθο, που αναφέρει, πως έσωσε τον Δία-βρέφος από την οργή του πατέρα του Κρόνου, και τον παρέδωσε για να ανατραφεί στους δαίμονες-προστάτες των μικρών παιδιών Κουρήτες από την Κρήτη. Λατρευόταν επίσης η Ειλείθυια, προστάτρια του τοκετού και των επίτοκων γυναικών. Η λατρεία της Ειλείθυιας δεν έπαψε να υπάρχει και αργότερα ως Μητέρα των θεών στο Μητρώον, κομψό ναό κοντά στο Ηραίον, του 4ου αι. π.Χ. Στους πρόποδες του Κρονίου λατρεύονταν ακόμα η Ουρανία Αφροδίτη και ο Ιδαίος Ηρακλής. Τέλος, εκεί βρισκόταν και το Γαίον, από τα πρωϊμότερα ιερά και μαντεία της Ολυμπίας, κοντά σε χάσμα του εδάφους. Το Γαίον ανήκε στην αρχαιότερη των θεαινών, την Γαία, γυναίκα του Κρόνου, μητέρα του Διός, και στην θυγατέρα της Θέμιδα.

Στην εποχή εκείνη, που το ιερό της Ολυμπίας δεν είχε ακόμη οργανωθεί και οικοδομηθεί, ανάγονται τα παλαιότερα αρχαιολογικά δεδομένα κατοίκησης στην περιοχή της, που φτάνουν ως την Νεολιθική εποχή (γύρω στα 3000 π.Χ.) και συγκεντρώνονται στα υψώματα ανατολικά του Κρονίου.
Όλες οι παραπάνω λατρευόμενες στο Κρόνιο θεότητες, παρά την επικράτηση της λατρείας του Διός αργότερα, εξακολουθούν να τιμώνται στο χώρο μαζί με τους νέους θεούς ως το τέλος της αρχαιότητας. Τα ιερά των θεοτήτων στος πρόποδες του Κρονίου αποτέλεσαν το σκηνικό των πρώτων Αγώνων, και διάφορα δρώμενα τελούνταν εκεί σαν ένα είδος αγροτικού τελετουργικού. Έτσι, το Κρόνιο αποτελεί ουσιαστικά το βόρειο τμήμα με τις πανάρχαιες λατρείες, που συνοδεύουν σε όλη τη διάρκεια της μακράς ιστορίας του τον μεταγενέστερο ιερό χώρο της Ολυμπίας, την Άλτι.

Στις αρχές του 7ου αι. π.Χ. αναμορφώνεται σχετόν ολοκληρωτικά ο χώρος του ιερού, που μέχρι τότε αποτελούσε άλσος δεντροφυτεμένο με τη μορφή τεμένους, διάσπαρτο από βωμούς όπου λατρευόταν και ο μυθικός ήρωας - οικιστής Πέλοπας, στο Πελόπειον.

Η περιοχή νότια του Κρονίου ισοπεδώθηκε και για τη διαμόρφωσή της χρησιμοποιήθηκαν οι στάχτες του βωμού και πολλά από τα παλιότερα αφιερώματα. Στα τέλη του ίδιου αιώνα και στις αρχές του 6ου αι. π.Χ. αρχίζει η έντονη οικοδομική δραστηριότητα στο ιερό, που συνεχίστηκε σχεδόν αδιάκοπα ως το τέλος της αρχαιότητας. Ταυτόχρονα με την ανέγερση του Ηραίου, διαμορφώθηκε κλιμακωτό άνδηρο στους νότιους πρόποδες του Κρονίου, πιθανόν για την προστασία των κτιρίων ως την είσοδο του Σταδίου, όπου τον 6ο αι. και μετά κτίστηκαν οι "Θησαυροί", ναόσχημα κτίρια-αφιερώματα των ελληνικών πόλεων της Κάτω Ιταλίας και της Σικελίας στο ιερό της Ολυμπίας. Στα Ρωμαϊκά χρόνια το άνδηρο κοσμήθηκε με την ανίδρυση του Νυμφαίου, το οποίο οικοδομήθηκε με έξοδα του σοφιστή και πλούσιου ευεργέτη Ηρώδη του Αττικού. Πίσω από το άνδηρο με τους Θησαυρούς υψώνεται ο ψηλός αναλημματικός τοίχος του Κρονίου, που αποτελεί και το βόρειο τμήμα του περιβόλου του ιερού της Ολυμπίας.

Ανάμεσα, μάλιστα, στο Θησαυρό των Σικυώνων και στο Ηραίο, υπάρχουν τα λείψανα ναΐσκου αφιερωμένου στην θεότητα Ειλείθυια που αναφέραμε πιο πριν. Αυτή λατρευόταν στον ίδιο χώρο με τον Σωσίπολι. Ο Σωσίπολις ήταν δαιμονική θεότητα με μεγάλη δύναμη, όπως φαίνεται απο τη μεγάλη σημασία που είχε ο όρκος προς αυτόν, όπως αναφέρει ο Παυσανίας, κι από τον μεγάλο σεβασμό που είχαν για το χώρο όπου λατρευόταν. Δεν ήταν κοινός ήρωας, αλλά μια τοπική μορφή του Διός-παιδιού και λατρευόταν σ' αυτή την περιοχή του Κρονίου. Στην ίδια περιοχή, όπως είπαμε, υπήρχε η λατρεία του θεϊκού πατέρα Κρόνου - ίσως στην κορυφή του ίδιου του λόφου, και της μητέρας Ρέας. Τις παλιότερες λατρείες των Πισατών, που ήταν οι πρώτοι κύριοι του ιερού της Ολυμπίας, τις σεβάστηκαν οι νεώτεροι κύριοί του οι Ηλείοι. Τη λατρεία μάλιστα του Σωσίπολι την μετέφεραν στην πρωτεύουσά τους την Ήλιδα.

Ο Πίνδαρος μνημονεύει πως οι λατρείες της Άλτεως φαίνεται να είχαν για πυρήνα ένα σπηλαιώδη χώρο, που τον ονόμαζαν κάποτε "ιδαίον σεμνόν άντρον", στα κράσπεδα του Κρονίου, "εν μέσω των Θησαυρών και του όρους", όπως χαρακτηριστικά γράφει ο Παυσανίας αργότερα. Ο Πίνδαρος που συνέθεσε θαυμάσιες επινίκες ωδές για τους νικητές των πανελλήνιων αγώνων και έγραψε 14 για τους Ολυμπιακούς Αγώνες (Ολυμπιόνικοι), γράφει χαρακτηριστικά στον 1ο Ολυμπιόνικο δοξαστικό ύμνο για τον Πέλοπα, τον πρώτο νικητή στην αρματοδρομία:

Κι εγώ να δοξάσω τον αρματοδρόμο νικητή
με ύμνο Αιολικό, χρέος μου
τόχω και ξέρω πως άλλον
δεν έχω καλύτερο
σε στοχασμό και με δύναμη
με τέτοιου ύμνου να τον δοξάσω λαξεύματα.
Θεός προστάτης νοιάζεται
Τις έγνοιες του Ιέρωνα,
Κι αν η προστασία του δεν σ' εγκαταλείψει
Πιο γλυκό ακόμη ελπίζω πως θα βρει
Δρόμο το τραγούδι μου
Να σε δοξάσει νικητή στον όμορφο Κρόνιο λόφο.

Ο παλιός αρχαιολόγος Νικόλαος Κυπαρίσσης σε μια μοναδική ποιητική συλλογή του με τίτλο "Ολυμπιακά" του 1927 αφιερώνει με απαράμιλλο λυρισμό ολόκληρο ποίημα στον Κρόνιο Λόφο της Ολυμπίας και τον τιτλοφορεί "Το παράπονο του Κρονίου". Όλο το ποίημα είναι μια προσωποποίηση του λόφου που από τα πανάρχαια χρόνια στέκει στην ίδια θέση, μοναδικός σιωπηλός μάρτυρας όλων των δραματικών ιστορικών γεγονότων που συνέβησαν στην Ιερή Άλτι, μέχρι τότε που απ' τα χώματα του ίδιου κι απ' τις πλημμύρες του Αλφειού και του Κλαδέου σκεπάστηκαν για αιώνες τα ονομαστά ερείπια. Το Κρόνιο μιλά και σκέφτεται τα περασμένα, θλίβεται που οι αρχαίες ένδοξες μέρες έφυγαν,, αλλά και χαίρεται αφάνταστα όταν η αρχαιολογική σκαπάνη τα ξαναφέρνει στο φως.

Τη θαυμάσια θέα των ερειπίων της Άλτεως από το Κρόνιο πολλοί περιέγραψαν και απαθανάτισαν στις πρώτες λιθογραφίες του 18ου και 19ου αιώνα. Στα 1766 ο Richard Chadler ανακαλύπτει τον ιερό τόπο της Ολυμπίας και ένθερμα τον απεικονίζει σε μια λιθογραφία. Πριν τη σκαπάνη το τοπίο της είναι το Κρόνιο και ο πολύβουος μυθικός Αλφειός που το αγκαλιάζει. Τα δύο αυτά στοιχεία της Ολύμπιας φύσης γίνονται από τότε το σήμα κατατεθέν, η φυσιογνωμική ταυτότητά της στο πέρασμα του χρόνου. Ανάμεσα στο Κρόνιο, τον Αλφειό και τον παραπόταμό του Κλαδέο οι μεταγενέστερες απεικονίσεις αποδίδουν και τα ερείπια του περικαλλούς ιερού.

Λίγο αργότερα, στους χρόνους της Ελληνικής Επανάστασης, η Γαλλική Ερευνητική Αποστολή του Μορέως υπό τον Γάλλο αρχιτέκτονα Abel Blouet ανακαλύπτει και πρωτοφέρνει στο φως τον Ναό του Διός. Στα 1875 θα αρχίσουν πλέον και οι συστηματικές ανασκαφές στην Άλτη από το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο, που συνεχίζουν λαμπρό έργο μέχρι σήμερα.

Συγκινητικά είναι τα λόγια με τα οποία ο διακεκριμένος λόγιος και πρώτος πρόεδρος της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής Δημήτριος Βικέλας, περιγράφει τις εντυπώσεις του από την πρώτη του επίσκεψη στην Ολυμπία, μια δεκαετία περίπου αργότερα, σε επιστολή του, που έγραψε στον Πύργο στις 28 Απριλίου του 1844:
"Ότε από του Κρονίου λόφου βλέπεις τα ερείπια των ναών, των παλαιστρών, των αναθηματικών μνημείων, απλούμενα υπό τους πόδας σου ως εις χάρτην υπερμεγέθη, νομίζεις ότι αναζεί ενώπιόν σου πάν ό,τι μέγα και ωραίον υπήρξεν εις την Αρχαίαν Ελλάδα".

Πηγές
- B. Λεονάρδος, Ολυμπία, Αθήνα 1901, σελ. 8.
- Ν. Παπαχατζή, Παυσανίου Ελλάδος Περιήγησης, Ηλιακά, Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα 1979, σελ. 225-6, 255, 273, 375.

Απόπ τη σελίδα: http://www.musicheaven.gr/html/modules.php?name=Blog&file=page&blogger=theog
28 Αυγούστου 2007, 09:57

Ολυμπία

Στη δυτική Πελοπόννησο, στην πανέμορφη κοιλάδα του ποταμού Αλφειού, άνθισε το πιο δοξασμένο ιερό της αρχαίας Ελλάδας, που ήταν αφιερωμένο στον πατέρα των θεών, τον Δία. Απλώνεται στους νοτιοδυτικούς πρόποδες του κατάφυτου Κρονίου λόφου, μεταξύ των ποταμών Αλφειού και Κλαδέου, που ενώνονται σε αυτή την περιοχή. Παρά την απομονωμένη θέση της κοντά στη δυτική ακτή της Πελοποννήσου, η Ολυμπία καθιερώθηκε στο πανελλήνιο ως το σημαντικότερο θρησκευτικό και αθλητικό κέντρο. Εδώ γεννήθηκαν οι σπουδαιότεροι αγώνες της αρχαίας Ελλάδας, οι Ολυμπιακοί, που γίνονταν κάθε τέσσερα χρόνια προς τιμήν του Δία, ένας θεσμός με πανελλήνια ακτινοβολία και λάμψη από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Η απαρχή της λατρείας και των μυθικών αναμετρήσεων που έλαβαν χώρα στην Ολυμπία χάνεται στα βάθη των αιώνων. Οι τοπικοί μύθοι σχετικά με τον ισχυρό βασιλιά της περιοχής, τον ξακουστό Πέλοπα, και τον ποτάμιο θεό Αλφειό, φανερώνουν τους ισχυρούς δεσμούς του ιερού τόσο με την Ανατολή όσο και με τη Δύση.

Τα παλαιότερα ευρήματα στο χώρο της Ολυμπίας εντοπίζονται στους νότιους πρόποδες του Κρονίου λόφου, εκεί όπου αναπτύχθηκαν τα πρώτα ιερά και οι προϊστορικές λατρείες. Μεγάλος αριθμός οστράκων, που χρονολογούνται στην Τελική Νεολιθική εποχή (4η χιλιετία π.Χ.), βρέθηκαν στο βόρειο πρανές του σταδίου. Ίχνη κατοίκησης και των τριών περιόδων της Εποχής του Χαλκού έχουν εντοπισθεί στην ευρύτερη περιοχή της Άλτεως και του Νέου Μουσείου. Στην Πρωτοελλαδική ΙΙ περίοδο (2800-2300 π.Χ.) κατασκευάσθηκε μεγάλος τύμβος, που αποκαλύφθηκε στα κατώτερα στρώματα του Πελοπίου, και στην Πρωτοελλαδική ΙΙΙ περίοδο (2150-2000 π.Χ.) οικοδομήθηκαν τα πρώτα αψιδωτά κτήρια του οικισμού. Σύμφωνα με την αρχαία παράδοση, τον 11ο αιώνα π.Χ. στην ευρύτερη περιοχή της Ολυμπίας εγκαταστάθηκαν οι Αιτωλοί, με αρχηγό τον Όξυλο, οι οποίοι ίδρυσαν το κράτος της Ήλιδας. Προς τα τέλη της μυκηναϊκής εποχής πιθανότατα διαμορφώθηκε και το παλαιότερο πρωτόγονο ιερό, αφιερωμένο σε τοπικές και πανελλήνιες θεότητες.

Γύρω στο 10ο-9ο αι. π.Χ. άρχισε να διαμορφώνεται η Άλτις, το ιερό άλσος που ήταν κατάφυτο με αγριελιές, πεύκα, πλατάνια, λεύκες και δρυς. Τότε καθιερώθηκε η λατρεία του Δία, και η Ολυμπία από τόπος κατοίκησης έγινε τόπος λατρείας. Για αρκετό καιρό μέσα στο ιερό δεν υπήρχαν οικοδομήματα, παρά μόνο η Άλτις, που προστατευόταν από περίβολο, μέσα στον οποίο υπήρχαν βωμοί για τις θυσίες στους θεούς και ο τύμβος του Πελοπίου. Τα πολυάριθμα αναθήματα, κυρίως ειδώλια, χάλκινοι λέβητες και τρίποδες τοποθετούνταν στην ύπαιθρο, πάνω σε κλαδιά δένδρων και σε βωμούς. Στην Γεωμετρική εποχή χρονολογούνται και τα πρώτα ειδώλια που απεικονίζουν τον Δία, τον κύριο του ιερού. Το 776 π.Χ. αναδιοργανώθηκαν προς τιμήν του οι αγώνες, από τον Ίφιτο, βασιλιά της Ήλιδας, από τον Κλεοσθένη της Πίσας και τον Λυκούργο της Σπάρτης, οι οποίοι θέσπισαν και την ιερή εκεχειρία. Τα Ολύμπια τελούνταν κάθε τέσσερα χρόνια και σύντομα απέκτησαν πανελλήνιο χαρακτήρα.

Στην Αρχαϊκή εποχή άρχισε η μεγάλη ανάπτυξη του ιερού, όπως δείχνουν τα χιλιάδες αφιερώματα της περιόδου, όπλα, ειδώλια, λέβητες και πολλά άλλα, ενώ τότε οικοδομήθηκαν τα πρώτα μνημειακά κτήρια: ο ναός της Ήρας, το Πρυτανείο, το Βουλευτήριο, οι θησαυροί και το πρώτο στάδιο. Η ακμή του ιερού συνεχίσθηκε και στην κλασική εποχή, όταν κτίσθηκε ο μεγαλοπρεπής ναός του Δία (470-456 π.Χ.), λουτρά, στοές, θησαυροί, βοηθητικά κτήρια, και το στάδιο, το οποίο μεταφέρθηκε ανατολικότερα των δύο αρχαϊκών, εκτός της ιεράς Άλτεως. Πολυάριθμα ήταν και τα αφιερώματα που προσέφεραν οι πιστοί. Οι χιλιάδες ανδριάντες και άλλα πολύτιμα έργα που υπήρχαν σε όλο τον ιερό χώρο της Άλτεως χάθηκαν, δεδομένου ότι το ιερό συλήθηκε αρκετές φορές κατά την αρχαιότητα, ιδιαίτερα στη Ρωμαϊκή εποχή. Κατά την Ελληνιστική εποχή συνεχίσθηκε η ανέγερση οικοδομημάτων κυρίως κοσμικού χαρακτήρα, όπως το γυμνάσιο και η παλαίστρα, και στα ρωμαϊκά χρόνια έγιναν μετασκευές στα υπάρχοντα κτήρια. Οικοδομήθηκαν επίσης θέρμες, πολυτελείς κατοικίες και το υδραγωγείο. Το ιερό λεηλατήθηκε, προκειμένου τα εξαίρετα αφιερώματα να κοσμήσουν ρωμαϊκές επαύλεις.

Η λειτουργία του συνεχίσθηκε κανονικά τα πρώτα χριστιανικά χρόνια επί Μεγάλου Κωνσταντίνου. Το 393 μ.Χ. έγιναν οι τελευταίοι Ολυμπιακοί Αγώνες και λίγο αργότερα ο αυτοκράτορας του Βυζαντίου Θεοδόσιος Α΄, με διάταγμά του απαγόρευσε οριστικά την τέλεσή τους, ενώ επί Θεοδοσίου Β΄, επήλθε η οριστική καταστροφή του ιερού (426 μ.Χ.). Στα μέσα του 5ου αι. μ.Χ. επάνω στα ήδη ερειπωμένα κτίσματα αναπτύχθηκε μικρός χριστιανικός οικισμός, και το εργαστήριο του Φειδία μετατράπηκε σε παλαιοχριστιανική βασιλική. Δύο μεγάλοι σεισμοί, το 522 και 551 μ.Χ. προκάλεσαν την οριστική καταστροφή του ιερού, εφ' όσον τότε κατέρρευσαν όσα κτήρια είχαν απομείνει όρθια, μεταξύ αυτών και ο ναός του Δία. Στους αιώνες που ακολούθησαν ο χώρος καλύφθηκε από τις πλημμύρες των ποταμών Αλφειού και Κλαδέου και από τις κατολισθήσεις του Κρονίου λόφου και η Ολυμπία πέρασε στη λησμονιά με τα ερείπια καλυμμένα από επίχωση 5-7 μέτρων. Η περιοχή ονομάσθηκε Αντίλαλος και μόλις το 1766 εντοπίσθηκε η θέση του αρχαίου ιερού.

Η πρώτη ανασκαφή στο χώρο διεξήχθη το 1829 από τη Γαλλική Επιστημονική Αποστολή στην Πελοπόννησο, με επικεφαλή το στρατηγό N. J. Maison. Τότε αποκαλύφθηκε μέρος του ναού του Δία και τμήματα των μετοπών που τον κοσμούσαν, πολλά από τα οποία μεταφέρθηκαν στο Μουσείο του Λούβρου. Η συστηματική έρευνα του ιερού άρχισε το 1875 από το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο και με διακοπές συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Οι πιο πρόσφατες έρευνες, την τελευταία δεκαετία, έγιναν στο νοτιοδυτικό κτήριο, υπό τη διεύθυνση του καθηγητή Κλασικής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου του Wurzburg και μέλους του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου κ. U. Sinn, και στα προϊστορικά κτήρια του ιερού, υπό τη διεύθυνση του Δρ Η. Kyrieleis, τ. Διευθυντή του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ιντιτούτου. Σήμερα, παράλληλα με το ανασκαφικό έργο σε όλο το χώρο του αρχαίου ιερού πραγματοποιούνται έργα συντήρησης και αναστήλωσης.

Συντάκτης
Ολυμπία Βικάτου, αρχαιολόγος

Από τη σελίδα του Υπουργείου Πολιτισμού: http://www.culture.gr/h/3/gh351.jsp?obj_id=2358

One Earth: Ίδρυση εθελοντικής οργάνωσης δασοπροστασίας

Η τελευταία καταστροφή στο Πήλιο όσο και η αντιμετώπιση των προσπαθειών εμπρησμού ανέδειξε με δραματικό τρόπο την ανάγκη ενεργοποίησης, ανάληψης της προσωπικής ευθύνης του καθενός μας και αυτοοργάνωσης.

Το εφιαλτικό οργανωμένο σχέδιο των εμπρηστών δεν αφήνει σε κανένα μας περιθώρια για αδιαφορία. Οι πυρκαγιές αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά μόνο με τον έγκαιρο εντοπισμό τους και την άμεση κατάσβεση στο πρώτο στάδιο της εξέλιξης τους. Σε αυτό το σημείο είναι πολύτιμη και αναντικατάστατη η δράση των ανθρώπων που ζουν ή εργάζονται στην ύπαιθρο αλλά και των κατοίκων των πόλεων που περπατούν και γνωρίζουν το δάσος. Η οργάνωση τέτοιων ανεξάρτητων ομάδων εθελοντών είναι η μόνη ελπίδα για την σωτηρία της υπαίθρου και του δάσους

Την Τετάρτη 18 Ιουλίου συγκεντρώθηκε στις Μηλιές μια μεγάλη ομάδα πολιτών από τα περισσότερα χωριά του Κεντρικού και Νοτίου Πηλίου και αποφάσισε την ίδρυση οργάνωσης εθελοντών για την προστασία του δάσους της περιοχής με σκοπό την προστασία των καμένων εκτάσεων και την αποτελεσματική πρόληψη και κατάσβεση των επαπειλούμενων πυρκαγιών.

Παρευρέθηκαν πολίτες από τις Μηλιές, το Νεοχώρι, το Καλαμάκι, την Βυζίτσα, τις Πινακάτες, την Αργαλαστή, την Γατζέα, την Ξυνόβρυση, τον ʼγιο Βλάσιο, την Αγριά, την Κορώπη καθώς και εκπρόσωποι και μέλη εθελοντικών και περιβαλλοντικών οργανώσεων του Βόλου και των φοιτητών του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Ομόφωνη ήταν η απόφαση για την ίδρυση εθελοντικής οργάνωσης δασοπροστασίας καθώς και για την προάσπιση της ανεξαρτησίας της από πολιτικά κόμματα, δημοτικές αρχές, συλλόγους, αναπτυξιακές εταιρίες κ.λ.π. Αρχή της προς ίδρυση οργάνωσης είναι η άμεση δημοκρατία και η αυτοοργάνωση παρόλο που για την επίτευξη των στόχων της θα συνεργάζεται στενά με όποιον άλλο φορέα έχει παρόμοια δραστηριότητα και αρμοδιότητα.

Οι τομείς δραστηριότητας της είναι δύο:

Πρώτον η προστασία των καμμένων εκτάσεων από την επαπειλούμενη διάβρωση, την οικοπεδοποίηση, την βόσκηση κ.λ.π. έτσι ώστε το δασικό οικοσύστημα να μπορέσει να ανακάμψει διατηρώντας την αρχική του βιοποικιλότητα.

Δεύτερον, την περιφρούρηση των δασικών αλλά και καλλιεργούμενων εκτάσεων της περιοχής με περιπολίες και πυροφυλάκια αλλά και την δημιουργία, εξοπλισμό και εκπαίδευση εθελοντικών ομάδων δασοπυρόσβεσης.

Ορισμένες από τις προτάσεις που προτάθηκαν προς συζήτηση ήταν ακόμα η καταγραφή και χαρτογράφηση όλων των καμένων εκτάσεων και της προηγούμενης κατάστασης τους σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, η πίεση προς το κράτος και την τοπική αυτοδιοίκηση για την λήψη άμεσων μέτρων αποκατάστασης και προστασίας, ο έλεγχος αυτών των μέτρων και των «εμπόρων της Αναδάσωσης και της Προστασίας» που θα εμφανιστούν, οι τακτικές περιπολίες στην περιφέρεια και στους δρόμους που διασχίζουν την καμένη περιοχή και η περιφρούρηση της, η πίεση για την απόσυρση προηγούμενων και πρόσφατων νομοσχεδίων και διατάξεων που από την μεταπολίτευση και μετά έκαναν το επάγγελμα του εμπρηστή καταπατητή κερδοφόρο, το καθάρισμα και η συντήρηση των αγροτικών μονοπατιών που επιτρέπουν την ταχύτατη πρόσβαση σε κάθε απειλούμενο σημείο.

Αποφασίστηκε και εκλέχτηκε ένα προσωρινό κεντρικό διοικητικό συμβούλιο παράλληλα με την ίδρυση τοπικών πυρήνων συντονισμού σε καθένα από τα προαναφερόμενα χωριά.

Καλούμε όλους τους πολίτες των χωριών του Πηλίου, του Βόλου, τις εθελοντικές οργανώσεις αλλά και όσους θέλουν επιτέλους να δράσουν ενάντια στο συνεχιζόμενο έγκλημα της καταστροφής των δασών και να προστατέψουν την περιοχή μας την επόμενη Πέμπτη 26 Ιουλίου στις Μηλιές στο κτίριο του πολιτιστικού συλλόγου Μηλεών «Γ. Κωσταντάς» στις 7 μ.μ. όπου θα αποφασιστούν οι πρώτες δράσεις μας.

Αυτή την στιγμή βρισκόμαστε στην διαδικασία συγκέντρωσης συγκεκριμένων προτάσεων δράσης.

Μπορείτε να στείλετε τις προτάσεις στο παρακάτω e-mail.

Κάθε πρόταση θα τεθεί προς συζήτηση στην επόμενη συνεδρίαση.

Υπεύθυνοι επικοινωνίας:

Αποστόλης Παντελής: 6974110853

Διογένης Σακελαρίου: 6948874342

Στέλιος Πελασγός: 6945155340

Σπύρος Ζιώγας: 6973611396

e-mail: efdpelion@gmail.com
web: efdpelion.blogspot.com

Από τη σελίδα http://www.actclick.com/site/articlePages/mainArticle_535.aspx
24/7/2007

One Earth: Οι οικολογικές συνέπειες των πυρκαγιών

Δραματικές αλλαγές στο τοπίο και την άγρια ζωή, κίνδυνος διαβρώσεων του εδάφους και αυξημένες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα είναι κάποιες από τις επιπτώσεις. Προσεκτικά πρέπει να γίνουν οι αναδασώσεις.

«Σε ζητήματα όπως η διάβρωση στις καμένες περιοχές δεν έχουμε ξεκάθαρη άποψη» λέει ο Πάουλο Μπαρμπόσα του Ινστιτούτου της Κομισιόν για τη βιωσιμότητα και το περιβάλλον. «Γνωρίζουμε ότι όταν συμβαίνουν μεγάλες φωτιές και ακολουθούν έντονες βροχές έχουμε απώλειες εδαφών και διαβρώσεις, αλλά αν μιλάμε για χαμηλή βλάστηση αυτή μπορεί να επανέλθει σε 3 με 4 χρόνια στις συνθήκες πριν τη φωτιά. Όμως τα δάση μπορούν να επανέλθουν σε 10, 20 ακόμα και 40 χρόνια.»

Δάση σε πολλές περιοχές της Μεσογείου έχουν εξελιχθεί έτσι ώστε να αντέχουν τη φωτιά που την έχουν υποστεί και στο παρελθόν, αλλά οι οικολογικές συνέπειες εξαρτώνται και από τις θερμοκρασίες που αναπτύσσονται στη φωτιά και από το αν αυτή έχει κάψει και τα ριζικά συστήματα των δέντρων ή όχι.

Σε κάποιες μεσογειακές χώρες οι συνέπειες έχουν πολλαπλασιαστεί από μεγάλες εκτάσεις που φιλοξενούν εύφλεκτα είδη, όπως κωνοφόρα και ευκαλύπτους.

Η Παγκόσμια Ένωση Προστασίας (World Conservation Union (IUCN) σκοπεύει να «εστιάσει την προσπάθεια της σε προστατευόμενες περιοχές και εθνικά πάρκα κι αυτό που είναι το πιο σημαντικό δεν είναι η αποκατάσταση του οικοσυστήματος αλλά και των παροχών του οικοσυστήματος που είναι σημαντικές για τους ανθρώπους» λέει ο Τάμας Μαργκέσκου, περιφερειακός διευθυντής για την Ευρώπη. Για παράδειγμα οι πηγές νερού.

Οι πυρκαγιές αντιπροσωπεύουν και μια ευκαιρία όπως και απειλή. Η ευκαιρία έχει να κάνει με την αναδάσωση. Λαμβάνοντας υπόψη και την κλιματική αλλαγή, δέντρα ευάλωτα στη φωτιά και την ξηρασία μπορούν να αντικατασταθούν από άλλα είδη πιο ανθεκτικά στις φλόγες και με λιγότερες απαιτήσεις για νερό. Ένα οικοσύστημα άλλωστε, λέει ο Μαργκέσκου, δεν είναι κάτι «παγωμένο». Κινείται σε κάποια κατεύθυνση και πάντα συμβαίνουν αλλαγές στα είδη. Σκοπεύουμε να υποστηρίξουμε αυτή τη προσαρμογή ώστε να μην επέλθει κατάρρευση του οικοσυστήματος με την κλιματική αλλαγή».

Οι πυρκαγιές στην Ελλάδα δημιουργήθηκαν από ένα συνδυασμό ανθρώπων που ήθελαν να τις βάλουν (εμπρηστών) και μετεωρολογικών συνθηκών που βοηθούν τις αναφλέξεις και την εξάπλωση. Όπως και στην Ισπανία και τη Πορτογαλία το 2003, υψηλές θερμοκρασίες, χαμηλή υγρασία και δυνατοί άνεμοι δημιούργησαν και ενίσχυσαν τις φωτιές.

Υπολογίζεται πως στη περιοχή της Μεσογείου κάθε χρόνο χάνονται περίπου 4,5 εκατομμύρια στρέμματα δάσους κατά μέσο όρο, αλλά μεγάλες είναι και οι εκτάσεις που αναδασώνονται. Μόνο στην Ισπανία προστίθενται κάθε χρόνο 3 εκ. στρέμματα.

Σε παγκόσμιο επίπεδο όμως, η απώλεια δασών και η αλλαγή στη χρήση γης είναι ένας από τους βασικούς παράγοντες (ο δεύτερος σημαντικότερος μετά τη καϊσί ορυκτών καυσίμων για την Διακυβερνητική για τις κλιματικές αλλαγές) για τις αυξημένες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.

Πηγή: BBC


Η αποκατάσταση δασών στις μεσογειακές περιοχές είναι σχεδόν αδύνατη.

Τον Αύγουστο του 2000, μετά την μεγάλη πυρκαγιά που κατέστρεψε τη Σάμο, έφθασε επί τόπου μια ομάδα επιστημόνων από το Πανεπιστήμιο του Μύνστερ για να μελετήσει τις δυνατότητες αποτροπής καταστροφικών πυρκαγιών.

Η μελέτη των τριών επιστημόνων Γιούργκεν Έντενφελντ, Γεράσιμου Κατσαρού και Ματίας Ρέμερτ υπό την εποπτεία του Κάι Πάγκενκοπφ δημοσιεύθηκε την ίδια χρονιά και προτείνει ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα προστασίας, διατήρησης και αποκατάστασης του οικοσυστήματος.

Ο επικεφαλής του προγράμματος Κάι Πάγκενκοπφ, ειδικός στην οικολογία του τοπίου, εκτιμά ότι οι επιπτώσεις της τότε πυρκαγιάς της Σάμου είναι συγκρίσιμες με τις σημερινές στην Πελοπόννησο και την Εύβοια: «Οι συνέπειες θα είναι ασφαλώς παρόμοιες. Διαπιστώσαμε τότε, και θα διαπιστωθεί και σε αυτές τις πυρκαγιές, σοβαρές επιπτώσεις τόσο στο οικονομικοκοινωνικό, όσο και στο οικολογικό επίπεδο. Οι συνέπειες για τους ελαιοπαραγωγούς και τους αμπελουργούς θα είναι σοβαρές έως και τραγικές.»

Στο ερώτημα πόσα χρόνια χρειάζεται για να αποκατασταθεί ένα οικοσύστημα που αποτελείται κυρίως από πεύκα, κυπαρίσσια, ελαιώνες και αμπέλια, ο Γερμανός ειδικός διευκρίνισε: «Βεβαίως εξαρτάται από την τοπογραφία, αλλά ισχύει πάντα ότι εάν εξαφανιστεί ένα δάσος από πυρκαγιά, είναι δύσκολο να αποκατασταθεί το ίδιο ακριβώς στον ίδιο χώρο. Και αυτό διότι κάθε δάσος δημιουργεί το μικροκλίμα του, έχει τη δική του συμπεριφορά στο έδαφος και στο υπέδαφος. Εάν λοιπόν καταστραφεί αυτό το μικροκλίμα είναι πολύ δύσκολη η αποκατάστασή του.»

Δύσκολη αποκατάσταση σημαίνει σύμφωνα με την εμπειρία του Γερμανού ειδικού επιστήμονα: «Παρατηρήσαμε επανειλημμένα στις μεσογειακές περιοχές ότι εκεί που παλαιότερα υπήρχε δάσος, μετά από φωτιές δεν αναπτύσσονται παρά μόνον πόες, θάμνοι και φρύγανα. Επιπλέον οι κατεστραμμένες από τις πυρκαγιές αγροτικές καλλιέργειες είναι ένα σοβαρό πρόβλημα. Π.χ. οι καμένοι ελαιώνες είναι δυνατόν, ασφαλώς κατά περίπτωση, να ξαναδώσουν καρπό μόνον μετά από 20 ή 25 χρόνια. Κάτι που είναι για την αγροτική οικονομία και κυρίως για τους αγρότες που καλλιεργούν ελιές μεγάλη καταστροφή, διότι τουλάχιστον επί μια δεκαετία δεν θα έχουν καθόλου εισοδήματα από τους ελαιώνες.»

Το πρόγραμμα των Γερμανών επιστημόνων για τη Σάμο όχι μόνον εφαρμόστηκε σε στενή συνεργασία με την οικεία νομαρχία, αλλά και συνεχίζεται. Ο Γερμανός ειδικός Κάι Πάγκενκοπφ, μας διαβεβαίωσε ότι τα σημαντικότερα στοιχεία του προγράμματός τους για τη Σάμο μπορούν, αφού προσαρμοστούν αναλόγως στη συγκεκριμένη τοπογραφία, να βοηθήσουν και την Πελοπόννησο και την Εύβοια.

Βασικοί άξονες του προγράμματος ήταν και είναι: η προστασία από τη διάβρωση του εδάφους, η αποκατάσταση των καλλιεργημένων εκτάσεων, η ενίσχυση των υδάτινων πόρων, η διαχείριση του λιβαδικού τοπίου, η δημιουργία παρατηρητηρίων σε δάση, ελαιώνες και καλλιεργημένες περιοχές, η δημιουργία εθελοντικής πυροσβεστικής, το σχέδιο πυρκαγιάς και εκτάκτου ανάγκης για την περιοχή, η πλήρης χαρτογράφηση της περιοχής και τέλος η παροχή σύγχρονων χαρτών στους πυροσβέστες.

Από τη σελίδα: http://www.actclick.com/site/articlePages/mainArticle_573.aspx, 4/9/2007

Τα Ελγίνεια της ελληνικής χλωρίδας

Μπράβο στο δημοσιογράφο και την εφημερίδα του!
Χίλια ευχαριστώ στο ΒΒΚΚ και τα στελέχη του!!!

Κατά παράβασιν των διεθνών κανόνων, εκατοντάδες είδη σπάνιων ενδημικών φυτών αφαιρέθηκαν από τα βουνά της χώρας μας

Του Θαναση Τσιγγανα, εφημερίδα ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Ο «Αδωνις της Κυλλήνης» είναι μια σπάνια ανεμώνη που φυτρώνει στα ριζά των βράχων. Τα εντυπωσιακά κίτρινα άνθη της σχετίζονται με τον γοητευτικό μύθο του θνητού πανέμορφου νέου που σαγήνευσε τη θεά Αφροδίτη. Αν θελήσει κάποιος να δει από κοντά αυτό το πανέμορφο και σπάνιο φυτό της ελληνικής χλωρίδας, μάλλον θα δυσκολευτεί πολύ, καθώς για 130 χρόνια θεωρούνταν εξαφανισμένο και πριν από λίγο καιρό εντοπίστηκαν σε κάποια απρόσιτη πλευρά του Πελοποννησιακού βουνού ορισμένοι πληθυσμοί. Για ένα Δανό ή ένα Σουηδό, όμως, αρκεί μια βόλτα στον Βοτανικό Κήπο της Κοπεγχάγης ή του Γκέτενμποργκ, όπου ο Αδωνις της Κυλλήνης κοσμεί με την παρουσία του το τμήμα της ελληνικής χλωρίδας, κατέχοντας εξέχουσα θέση ανάμεσα σε δεκάδες άλλα είδη προερχόμενα από την ελληνική φύση.

Η περίπτωση του Αδωνι της Κυλλήνης, όπως και αυτή της Campanula incurva, ενός άλλου σπάνιου ενδημικού φυτού της κεντρικής και νοτιοανατολικής Ελλάδας, αποτελούν δύο από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις των εκατοντάδων σπάνιων φυτών που αφαιρέθηκαν από ελληνικά βουνά τους τελευταίους τρεις αιώνες και για τα οποία ο Βοτανικός Βαλκανικός Κήπος των Κρουσίων (Ποντοκερασιά νομού Κιλκίς), ως επίσημος θεματοφύλακας της ελληνικής χλωρίδας, ξεκίνησε το τελευταίο διάστημα μια διεθνή εκστρατεία για την επιστροφή τους από τα ξένα.

Τα ενδημικά είδη φυτών της Ελλάδας (δεν φύονται πουθενά αλλού στον πλανήτη) ομορφαίνουν σήμερα βοτανικούς κήπους αρκετών ευρωπαϊκών μεγαλουπόλεων, αλλά από τους αντίστοιχους ελληνικούς απουσιάζουν παντελώς. Αρκετά από αυτά έχουν εντοπιστεί από Ελληνες βοτανολόγους να πωλούνται ακόμη και από ιδιωτικά φυτώρια στους φανατικούς της κηπουρικής, ενώ στην ελληνική γη, εκεί όπου ανήκουν φυσικά, δεν υπάρχουν ή συναντώνται πλέον στα πιο απρόσιτα και δύσβατα μέρη.

Στη συνεδρίαση του ευρωπαϊκού οργάνου Planta Europa που θα πραγματοποιηθεί τον ερχόμενο Σεπτέμβριο στο Βουκουρέστι της Ρουμανίας και θα συμμετέχουν εκπρόσωποι από όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, οι υπεύθυνοι του Βαλκανικού Βοτανικού Κήπου Κρουσίων (ΒΒΚΚ) θα θέσουν το ζήτημα επαναπατρισμού των επαρκώς τεκμηριωμένων ελληνικών φυτών από βοτανικούς κήπους και ιδρύματα της Ευρώπης, επιχειρώντας να βάλουν τέλος στην «Οδύσσεια των Ελληνικών Φυτών», όπως έχουν τιτλοφορήσει την εργασία τους.

Επέστρεψαν εκατό σπάνια είδη

Αν και η διεκδίκηση των Ελλήνων επιστημόνων παραπέμπει σε αυτή των… ελγινείων μαρμάρων, η επιστροφή των ελληνικών ενδημικών φυτών δεν είναι αδύνατη. Το αντίθετο μάλιστα. Ηδη πειθαρχώντας στις διεθνείς συμβάσεις που καθορίζουν τέτοια ζητήματα ή ρυθμίζουν διαδικασίες ανταλλαγής φυτικού υλικού, τρεις ευρωπαϊκοί κήποι (του Παρισιού, της Κοπεγχάγης και του Βερολίνου), στους οποίους απευθύνθηκαν πριν από λίγο καιρό οι υπεύθυνοι του ΒΒΚΚ, ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα και απέστειλαν γενετικό υλικό για να αναγεννηθούν σπάνια ελληνικά φυτά.

Τα σπάνια ενδημικά φυτικά είδη που «ξενιτεύτηκαν βιαίως» εκτιμάται ότι ξεπερνούν τα 500 και από τη μέχρι τώρα προσπάθεια επαναπατρισμού έχουν επιστρέψει περίπου 100 «και με αυτά», όπως ανέφερε στην «Κ» η υπεύθυνη του ΒΒΚΚ - ερευνήτρια του Εθνικού Ιδρύματος Αγροτικής Ερευνας δρ Ελένη Μαλούπα, «ξεκινήσαμε τη δημιουργία ενός ξεχωριστού τμήματος επαναπατρισθέντων ειδών, ενώ σε δεύτερο χρόνο στοχεύουμε στην καλλωπιστική και φαρμακευτική ανάδειξή τους».

Το πώς, όμως, βρέθηκαν ελληνικά και βαλκανικά φυτά σε ευρωπαϊκούς βοτανικούς κήπους, δεν είναι δύσκολο να το εξηγήσει κανείς.

«Η Ελλάδα και οι περισσότερες χώρες των Βαλκανίων», λέει η κ. Μαλούπα, «φιλοξενούν την πιο πλούσια και πιο ενδιαφέρουσα αυτοφυή χλωρίδα σε σύγκριση με άλλες παρόμοιας έκτασης περιοχές της Ευρώπης». Από το 1700 και έπειτα πολλοί διάσημοι βοτανολόγοι, φυτογεωγράφοι και ταξινόμοι φυτών από τη Γερμανία, την Αυστρία, την Ιταλία, τη Γαλλία, τη Βουλγαρία, την Ουγγαρία και φυσικά την Αγγλία έχουν συλλέξει φυτά –μία ή και περισσότερες φορές– από διάφορες περιοχές των Βαλκανίων και της Ελλάδας. Τα πιο διάσημα ονόματα στον χώρο έχουν περπατήσει στα ελληνικά βουνά και τα ονόματά τους έχουν δοθεί σε εκατοντάδες είδη φυτών.

Πρόβλημα οι ιδιωτικές συλλογές

Εντυπωσιασμένοι από τον πλούτο, την ομορφιά και τη σπανιότητα της ελληνικής και βαλκανικής χλωρίδας, πολλοί επιστήμονες και ιδιαίτερα οι σύγχρονοι έχουν εξαγάγει –πέρα από χιλιάδες αποξηραμένα φυτικά δείγματα– και ζωντανό αυτοφυές υλικό, κυρίως για επιστημονικούς σκοπούς. Σπάνια φυτά της Ελλάδας καλλιεργούνται και παρουσιάζονται πλέον σε αρκετούς βοτανικούς κήπους της Ευρώπης και σε διάφορα ερμπάρια (βοτανικά μουσεία), π.χ. Βερολίνο, Κοπεγχάγη, Κέιπριτζ, Γκέτενμποργκ, Λουντ, Παρίσι, Φλωρεντία, Ιέννα, Εδιμβούργο και αλλού.

Οι περισσότεροι φορείς αναγνωρίζουν ότι η συλλογή σπάνιων φυτικών ειδών αποτελεί ένα σημαντικό πρόβλημα τόσο στην Ελλάδα όσο και στα Βαλκάνια.

«Οι αυθαίρετες εξερευνητικές αποστολές βοτανικού ενδιαφέροντος, οι εξορμήσεις ιδιωτών, οι κίνδυνοι από φυσιοδίφες, ερασιτέχνες βοτανολόγους, κηπουρούς ή τους απλούς φυσιολάτρες που ξεριζώνουν φυτά για να τα συμπεριλάβουν ως ζωντανά φυτά στον κήπο τους ή ως δείγματα στην ιδιωτική τους συλλογή (προσωπικά ερμπάρια) είναι ενέργειες που αποδοκιμάζονται απερίφραστα από τη διεθνή κοινότητα», τονίζει ο ερευνητής - βιολόγος του Εργαστηρίου Συστηματικής Βοτανικής και Φυτογεωγραφίας του ΑΠΘ δρ Νίκος Κρίγκας.

«Εκτός αυτού, προσθέτει ο κ. Κρίγκας, πολλά σπάνια ενδημικά φυτά της Ελλάδας διατίθενται προς πώληση σε διάφορες αγορές, ενώ στην Ελλάδα είναι χαρακτηρισμένα ως απειλούμενα και δυσεύρετα». Για παράδειγμα, εύκολα μπορεί κανείς να αγοράσει από το Plant Finder της Royal Horticultural Society (1999-2000) χαρακτηρισμένα σπάνια ενδημικά είδη της ελληνικής γης που περιλαμβάνονται στο Red Data Βook of Rare and Threatened Plants της Ελλάδας, στα Παραρτήματα II και IV της οδηγίας 92/43 της Ευρωπαϊκής Ενωσης και τους καταλόγους του WCMC (World Conservation Monitoring Centre).

Πωλούνται στη Μεγάλη Βρετανία

Συνολικά για 115 διαφορετικά σπάνια ενδημικά φυτά της Ελλάδας (>15% όλων των ενδημικών φυτών της Ελλάδας) έχουν διαπιστωθεί ένα ή περισσότερα σημεία πώλησής τους στη Μεγάλη Βρετανία. Χαρακτηριστικές περιπτώσεις, σύμφωνα με τον κ. Κρίγκα, «είναι το ενδημικό φυτό της Κρήτης Origanum dictamus (δίκταμος) το ενδημικό της κεντρικής και νοτιοανατολικής Ελλάδας Campanula incurva (είδος καμπανούλας) ή το τοπικό ενδημικό του Αγίου Ορους Helichrysum sibthorpii (είδος αμάραντου), το οποίο περιλαμβάνεται επιπλέον και στη Διεθνή Σύμβαση της Βέρνης».

Αλλα παραδείγματα αφορούν ελληνικά ενδημικά όπως τα Abies cephalonica (Κεφαλληνιακή ελάτη), Campanula andewsii και Campanula garganica subsp. Cephalonica (είδη καμπανούλας) Crocus hadriaticus και Crocus cartwrightianus (είδη άγριων κρόκων) Fritillaria spetsiotica και Fritillaria thessala subsp. Ionica (είδη φριτιλλάριας), Ebenus cretica (Κρητικός έβενος ή πλουμί), Viola athois (Αθωνική βιόλα ή αγριοπανσές) κ.ά.

«Παρά τη ρητή διατύπωση της παραγράφου 15 της Σύμβασης για τη Βιοποικιλότητα (Convention on Biological Diversity, Ρίο 1992) που αφορά την πρόσβαση στους φυτογενετικούς πόρους μιας χώρας, καμία επίσημη άδεια συλλογής φυτικού υλικού από το φυσικό περιβάλλον δεν έχει εκδοθεί από ελληνική αρχή και καμία επίσημη συμφωνία δεν έχει υπογραφεί ακόμη», υποστηρίζουν Ελληνες βοτανολόγοι.

«Δυστυχώς, η πρόσβαση στους φυτογενετικούς πόρους της Ελλάδας μοιάζει ελεύθερη σε όλους και η κατανομή των οφελών που προκύπτουν από την εμπορική εκμετάλλευσή τους από αλλοδαπούς φορείς και ιδιώτες δεν ελέγχεται ακόμη», τονίζει η υπεύθυνη του Βαλκανικού Κήπου.

«Ο ΒΒΚΚ», προσθέτει η κ. Μαλούπα, «απευθύνει το κάλεσμα προς όλους τους βοτανικούς κήπους και άλλους φορείς στοχεύοντας στον επαναπατρισμό επαρκώς τεκμηριωμένου φυτικού υλικού που έχει συλλεγεί από το φυσικό περιβάλλον της Ελλάδας ή και των Βαλκανίων και διατηρείται σήμερα εκτός τόπου σε άλλες χώρες πριν ή μετά την υπογραφή της Συνθήκης για τη Βιοποικιλότητα».

Ενας θησαυρός διεθνούς σημασίας

Στην Ελλάδα απαντά μια εξαιρετικά πλούσια και ξεχωριστή χλωρίδα (>5.700 αυτοφυή είδη), η οποία αναλογεί στο 45%-50% περίπου της ευρωπαϊκής χλωρίδας και στο 80% περίπου της βαλκανικής, ενώ 764 taxa (είδη και υποείδη) περιλαμβάνονται στις λίστες της IUNC (Ιnternational Union for the Conservation of Nature) και χαρακτηρίζονται ως σπάνια, ευάλωτα ή απειλούμενα ενδημικά φυτά της Ελλάδας. Τα σπανιότερα είδη εντοπίζονται κυρίως σε ορεινές περιοχές και σε νησιά. Στην Ελλάδα σε σχέση με την έκτασή της παρατηρείται το υψηλότερο ποσοστό ενδημισμού της Ευρώπης και της Μεσογείου. «Τα φυτά αυτά που εντοπίζονται αποκλειστικά στην Ελλάδα αποτελούν ένα θησαυρό διεθνούς σημασίας, η διατήρηση του οποίου θα ωφελήσει τις μελλοντικές γενεές όχι μόνο της Ελλάδας, αλλά και ολόκληρου του κόσμου». Λόγω της σπανιότητάς τους πολλά ενδημικά της Ελλάδας κινδυνεύουν με εξαφάνιση εξαιτίας των ανθρωπίνων δραστηριοτήτων, μια μεγάλη απώλεια όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά και για ολόκληρο τον κόσμο», σημειώνεται σε ειδική έκθεση της Επιτροπής IUNC για τα Απειλούμενα Φυτά της Ελλάδας.

Οι σπάνιες ορχιδέες της Χίου

Οι ορχιδέες της Χίου θεωρούνται σήμερα περιζήτητες για τους ερασιτέχνες φυσιοδίφες και ιδιοκτήτες φυτωρίων. Στο νησί συναντώνται 76 από τα 250 είδη ορχιδέων της Ευρώπης. Η ομορφιά και η σπανιότητα των ορχιδέων της Χίου κάνουν εξειδικευμένα πρακτορεία του εξωτερικού να διοργανώνουν εκδρομές για τους φυσιολάτρες στο νησί, το κόστος των οποίων φτάνει έως τα 10.000 ευρώ κατ’ άτομο και περιηγήσεις στην ορεινή Χίο όπως στο Πελίνναιο Oρος για να δουν από κοντά τα σπάνια φυτά. Ξένοι και Ελληνες βοτανολόγοι ανέδειξαν την αξία της χλωρίδας της Χίου. Προσφάτως, ένας αλλοδαπός ερασιτέχνης - βοτανολόγος, προσεγγίζοντας γνωστό φυσιολάτρη της Χίου, του ζήτησε να του υποδείξει θέσεις όπου φυτρώνουν σπάνιες ορχιδέες. Ο Χιώτης φυσιολάτρης το έπραξε αλλά την επόμενη χρονιά αντιλήφθηκε ότι από τα σημεία είχαν αφαιρεθεί ρίζες πράγμα που τον οδήγησε στο συμπέρασμα ότι o αλλοδαπός χρησιμοποίησε κρυφά GPS (Σύστημα Γεωγραφικών Πληροφοριών) για τον εντοπισμό τους, έτσι ώστε να μπορεί να οδηγηθεί ξανά με ακρίβεια –χωρίς συνοδεία ή άδεια– στις τοποθεσίες όπου φύονται οι σπάνιες ορχιδέες.
Από τη σελίδα της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ: http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_ell_2_08/07/2007_233602

Ξεκίνησε η καταγραφή και η μελέτη του Κόκκινου Ελαφιού της Πάρνηθας

Αθήνα, 21-6-2007: Τουλάχιστον 83 ελάφια του είδους Cervus elaphus έχουν καταγραφεί από 50 εθελοντές της περιβαλλοντικής οργάνωσης WWF Ελλάς στον Εθνικό Δρυμό της Πάρνηθας κατά τη διάρκεια των πρώτων τριών διημέρων άμεσης απογραφής.

Η καταγραφή του πληθυσμού του Κόκκινου Ελαφιού (Cervus elaphus) πραγματοποιείται στο πλαίσιο του προγράμματος «Γνωρίζω, Συμμετέχω, Προστατεύω - Εθνικός Δρυμός Πάρνηθας» που υλοποιείται σε συνεργασία με τους αρμόδιους φορείς για τη διαχείριση του Εθνικού Δρυμού Πάρνηθας και την υποστήριξη της Eurobank-EFG.

«Η άμεση απογραφή, αναζητώντας δηλαδή οπτικά τα ελάφια από διαφορετικές εποπτικές θέσεις, είναι δυνατή μόνο με την ταυτόχρονη συμμετοχή μεγάλων ομάδων εθελοντών. Είμαστε ιδιαίτερα χαρούμενοι που πολλοί εθελοντές και φίλοι της οργάνωσης ανταποκρίθηκαν ταχύτατα στην έκκλησή μας να βοηθήσουν στο δύσκολο αλλά και συναρπαστικό αυτό έργο», σημείωσε ο Παναγιώτης Λατσούδης, επιστημονικός συνεργάτης του WWF Ελλάς και συντονιστής του προγράμματος Πάρνηθας. Η απογραφή από εθελοντές της οργάνωσης θα συνεχιστεί σε μια σειρά διημέρων, επαναλαμβανόμενα μέσα στα επόμενα δύο χρόνια.

Βασικός στόχος της έρευνας γύρω από τα ελάφια της Πάρνηθας είναι η συγκέντρωση επιστημονικών στοιχείων για το σημερινό συνολικό πληθυσμό και την εξάπλωση του είδους στο Δρυμό, τη χρήση του χώρου κατά τη διάρκεια του έτους, καθώς και τον εντοπισμό προβλημάτων που αντιμετωπίζουν είτε τα ίδια είτε η δασική βλάστηση από την πίεση των ελαφιών.

Για την εξέταση των πρώτων καταγεγραμμένων στοιχείων, αλλά και τη συνολική μελέτη της οικολογίας του Κόκκινου Ελαφιού, πραγματοποιήθηκε το διήμερο 21-22 Ιουνίου 2007 στο καταφύγιο Μπάφι Πάρνηθας η 1η συνάντηση της Διεθνούς Συμβουλευτικής Επιστημονικής Επιτροπής του WWF Ελλάς για τη μελέτη της οικολογίας του Κόκκινου Ελαφιού. Στη συνάντηση συμμετείχαν ειδικοί επιστήμονες με ειδίκευση στη μελέτη των οπληφόρων θηλαστικών από την Ελλάδα και το εξωτερικό, και ιδιαίτερα από άλλες μεσογειακές χώρες όπου τα ελάφια διαβιούν σε παρόμοιο περιβάλλον με αυτό του Εθνικού Δρυμού της Πάρνηθας. Συμμετείχαν επίσης εκπρόσωποι του Φορέα Διαχείρισης του Εθνικού Πάρκου και του Δασαρχείου Πάρνηθας, με τους οποίους το WWF Ελλάς συνεργάζεται στενά στην υλοποίηση του προγράμματός του.

«Η απογραφή του πληθυσμού των ελαφιών σε ένα πυκνό, δασικό, περιβάλλον είναι δύσκολη υπόθεση. Δεν αρκεί μια μέθοδος απογραφής για να σχηματίσουμε μια ικανοποιητική εικόνα του αριθμού και της δομής του πληθυσμού του είδους, αλλά χρειάζεται να συνδυάσουμε «άμεσους» τρόπους απογραφής, που βασίζονται στην οπτική παρατήρηση, με «έμμεσους» τρόπους, όπως η καταγραφή ιχνών/στοιχείων που σχετίζονται με τη δραστηριότητα των ελαφιών», τόνισε κατά τη διάρκεια της συνάντησης ο Γιώργος Κατσαδωράκης, επιστημονικός σύμβουλος του WWF Ελλάς.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο πληθυσμός των Κόκκινων Ελαφιών της Πάρνηθας είναι ένας από τους ελάχιστους της χώρας, αν και ο πιο ακμαίος. Η προστασία και διατήρησή του οφείλεται σίγουρα στην έγκαιρη δημιουργία του Εθνικού Δρυμού της Πάρνηθας (1961) και στην αποτελεσματική διαχείριση του Δασαρχείου τόσο σήμερα όσο και σε παλαιότερα χρόνια, οπότε και το λαθραίο κυνήγι οδήγησε σε αφανισμό πληθυσμούς ελαφιών σε άλλες περιοχές της χώρας. Χαρακτηριστική περίπτωση είναι τα ελάφια της Σιθωνίας Χαλκιδικής που επιβίωναν μέχρι την δεκαετία του ’90 και τα οποία φαίνεται να έχουν πλέον εξαφανιστεί μετά την ανεξέλεγκτη διάνοιξη δρόμων στο ορεινό τοπίο της περιοχής.

Περισσότερες πληροφορίες:
Παναγιώτης Λατσούδης, Eπιστημονικός συνεργάτης WWF Ελλάς, 210-3314893, p.latsoudis@wwf.gr Μαρίτα Παντέρη, Υπεύθυνη Τύπου WWF Ελλάς, τηλ. 69768076932, m.panteri@wwf.gr

Από τη σελίδα: http://www.wwf.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=524&Itemid=72

Ποιος θα αναλάβει πολιτική ευθύνη για την καταστροφή του Εθνικού Δρυμού Πάρνηθας;

Αθήνα, 29-6-07: Αν και είναι νωρίς για να έχουμε μια ολοκληρωμένη εκτίμηση του μεγέθους της καταστροφής από την πυρκαγιά που ακόμα εξελίσσεται στην Πάρνηθα, πρόκειται σίγουρα για ένα συγκλονιστικό πλήγμα στο σημαντικότερο οικολογικό θησαυρό της Αττικής.

Για όλους εμάς που γνωρίζουμε την περιοχή και δουλεύουμε για την προστασία του Εθνικού Δρυμού της Πάρνηθας, η σημερινή είναι μια μέρα τραγι-κή. Οι πρώτες εκτιμήσεις δείχνουν ολοκληρωτική καταστροφή σε τοποθεσίες, στις οποίες οι επιστη-μονική ομάδα του WWF Ελλάς έχει ξεκινήσει την καταγραφή του πληθυσμού του κόκκινου ελαφιού της Πάρνηθας, όπως η Αγία Τριάδα και ο ΣΕΓΑΣ.

Αν και είναι νωρίς για να επιρρίψουμε ευθύνες, ειδικά όταν γνωρίζουμε την αυτοθυσία και προσωπική ευαισθησία των πυροσβεστών σε τέτοιες κρίσιμες καταστάσεις, υπάρχουν ανοιχτά ερωτήματα: πώς ξέφυγε η πυρκαγιά που ξεκίνησε από τα Δερβενοχώρια, 15km μακριά, και από δήθεν ελεγχόμενη, μέσα σε ελάχιστη ώρα, ξέφυγε από κάθε έλεγχο και έκαψε τον Εθνικό Δρυμό; Φαίνεται πως το πρό-βλημα δεν είναι μόνο η καταστολή, αλλά ο κύκλος πρόληψη-καταστολή-αποκατάσταση και προστασία για το οποίο δεν έχουν παρθεί οι κατάλληλες πολιτικές αποφάσεις.

Η καταστροφή στην Πάρνηθα είναι απλώς η κορυφή μιας πυραμίδας τέτοιων ανεξέλεγκτων καταστά-σεων, που κάθε ξηρό και θερμό καλοκαίρι καταστρέφουν το δασικό πλούτο της χώρας. Δεκάδες ταυ-τόχρονες πύρινες κρίσεις που δοκιμάζουν τα όρια των δυνατοτήτων της κρατικής μηχανής, αναδεικνύουν τις τεράστιες αδυναμίες μας στον τομέα της διαχείρισης κρίσεων και μας θυμίζουν ότι η επίλυση των μεγάλων ζητημάτων διαχείρισης και προστασίας του φυσικού πλούτου της χώρας εξακολουθεί να μένει στα πολιτικά αζήτητα.

«Οι ώρες κρίσης προφανώς δεν προσφέρονται για συγκρούσεις αλλά μόνο για σύνεση και συμπαρά-σταση σε όσους βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της πυρόσβεσης», δηλώνει ο διευθυντής του WWF Ελλάς, Δημήτρης Καραβέλλας, «Οφείλουμε όμως να δώσουμε έμφαση στην πρόληψη, δηλαδή στη σωστή και ολοκληρωμένη θεσμική θωράκιση των δασών και δασικών εκτάσεων και στην απόλυτη προστασία τους μετά την καταστροφή. Δεν μπορούμε να ξεχάσουμε τις απαράδεκτες κυβερνητικές πρωτοβουλίες για αναθεώρηση του άρθρου 24, την κατάπτυστη τροπολογία του κατέθεσε ο Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης για νομιμοποίηση αυθαιρέτων στα δάση, την πολιτική επιλογή για καθυστέ-ρηση της ολοκλήρωσης του δασολογίου, που απλά ενισχύουν όσους βλέπουν στα δάση της χώρας μας την ευκαιρία για πλουτισμό. Με αφορμή αυτή την καταστροφή που υποβαθμίζει ευθέως την καθημερινότητα όλων των κατοίκων του λεκανοπεδίου, υπάρχει περίπτωση να δούμε την πρώτη στα ελληνικά χρονικά σαφή ανάληψη ευθυνών για περιβαλλοντική καταστροφή από την πολιτική ηγεσία της χώρας;», καταλήγει ο κ. Καραβέλλας.

Η ηγεσία μας το οφείλει αυτό σε όλους τους Έλληνες πολίτες, οι οποίοι έχουν κατακλύσει το τηλεφωνικό κέντρο του WWF Ελλάς ρωτώντας με ποιον τρόπο μπορούν να προσφέρουν εθελεοντικά, ώστε να διασωθεί ό,τι ακόμα είναι δυνατό.

Πρώτη εκτίμηση των άμεσων επιπτώσεων της πυρκαγιάς στην πανίδα και χλωρίδα της Πάρνηθας

Οι επιπτώσεις της δασικής πυρκαγιάς στην πανίδα και χλωρίδα μιας περιοχής διακρίνονται σε άμεσες και έμμεσες. Οι άμεσες γίνονται σχεδόν ακαριαία αντιληπτές: η υπέργεια βλάστηση στις περισσότερες περιπτώσεις αφανίζεται, ενώ η πανίδα, ανάλογα με τις ικανότητες κάθε είδους, είτε αφανίζεται είτε μετακινείται σε άλλες περιοχές. Οι έμμεσες επιπτώσεις είναι ακόμα δυσκολότερο να εκτιμηθούν. Πρόκειται για τις διαδικασίες «δευτερογενούς διαδοχής», που συνήθως οδηγούν στην επαναφορά της πρότερης κατάστασης (εφόσον το δάσος αφεθεί στη φυσική αποκατάσταση).

Ορνιθοπανίδα

Τα πουλιά έχουν γενικά την ικανότητα να απομακρύνονται πετώντας μακριά από τη φωτιά. Δεν συμβαίνει το ίδιο όμως με τις φωλιές, τα αβγά και τους νεοσσούς τους.

Η πυρκαγιά της Πάρνηθας δε χαρακτηρίστηκε μόνο για την τεράστια έκταση και ένταση, αλλά και για την ευαίσθητη περίοδο εμφάνισής της, δηλαδή στην αρχή του καλοκαιριού, όταν πολλά πουλιά κλείνουν τον κύκλο της αναπαραγωγικής τους διαδικασίας.

Οικογένειες χιλιάδων δασόβιων πουλιών γίνονταν αντιληπτές σε όλη την έκταση του δάσους. Αυτή την εποχή δεν είχε ολοκληρωθεί η ανάπτυξη των νεοσσών πολλών αρπακτικών πουλιών, όπως της Γερακίνας, των Ξεφτεριών και των νυχτόβιων αρπακτικών πουλιών Χουχουριστής και Γκιώνης που φώλιαζαν στα δάση που κάηκαν. Παρόλο που δεν είχε εντοπιστεί η ακριβής θέση της φωλιάς των Φιδατεών που τριγυρνούσαν καθημερινά στο δυτικό τμήμα της Πάρνηθας, είναι βέβαιο ότι οι νεοσσοί τους ήταν ακόμη ανίκανοι να απομακρυνθούν από τις φωλιές τους.

Στα δυτικά δάση της Πάρνηθας είχε παρατηρηθεί και η πυκνότερη συγκέντρωση Αιγοθήλιδων (Γυδοβιζάστρων) που δεν είχαν ολοκληρώσει την ανατροφή των νεοσσών τους.

Τι απέγιναν τα δασόβια πουλιά που κατάφεραν να πετάξουν μακριά; Ελατοπαπαδίστες, Βασιλίσκοι, Κοκκινολαίμηδες, Τρυποφράκτες, Δενδροβάτες, Μακρονούρηδες, Σπίνοι είναι λίγα μόνο από τα είδη που έχουν απόλυτη ανάγκη το δάσος. Θα πρέπει να δώσουν μάχη σαν πρόσφυγες σε νέες επικράτειες που, εάν υπάρχουν τέτοιες επικράτειες, είναι ήδη κατειλημμένες από άλλα δασικά πουλιά.

Θηλαστικά

Περισσότερα από 35 διαφορετικά είδη είχαν εντοπιστεί στα δάση της Πάρνηθας. Σκαντζόχοιροι, Αλεπούδες, Πετροκούναβα, Λαγοί είναι μερικά από τα πιο χαρακτηριστικά των οποίων η τύχη αγνοείται.

Ελάφι

Χωρίς αμφιβολία η Πάρνηθα ήταν γνωστή για έναν από τους ελάχιστους στη χώρα και σίγουρα τον πιο ακμαίο πληθυσμό Ελαφιών Cervus elaphus. Πριν 15 χρόνια ο πληθυσμός τους είχε υπολογιστεί σε 100-120 άτομα τουλάχιστον. Τελευταία οι εκτιμήσεις έδειχναν μια φανερή τάση αύξησης του πληθυσμού που ίσως ξεπερνούσε τα 400 άτομα.

Το WWF Ελλάς μόλις είχε ξεκινήσει την μελέτη εκτίμησης του σημερινού πληθυσμού των ελαφιών στο πλαίσιο του προγράμματος «Γνωρίζω-Συμμετέχω-Προστατεύω- Εθνικός Δρυμός Πάρνηθας» που πραγματοποιείται με τη χορηγία της Eurobank EFG και σε συνεργασία με τους αρμόδιους διαχειριστές της Πάρνηθας, δηλαδή τον Φορέα Διαχείρισης και το Δασαρχείο Πάρνηθας.

Μόλις πριν μία εβδομάδα (21-22 Ιουνίου 2007) είχε οργανωθεί στην Πάρνηθα, διεθνής συνάντηση εργασίας ειδικών επιστημόνων για τη μελέτη των ελαφιών. Σκοπός της συνάντησης ήταν να αξιολογηθούν οι τεχνικές εκτίμησης του πληθυσμού των ελαφιών της Πάρνηθας. Στις πιλοτικές πάντως εφαρμογές της καταγραφής από εποπτικές θέσεις (vantage points) 50 εθελοντές του WWF Ελλάς είχαν καταγράψει περισσότερα από 80 ελάφια σε ένα μικρό μόνο τμήμα του συνολικού βουνού.

Ήδη είχε φανεί ότι τα περισσότερα ελάφια είχαν από νωρίς εγκαταλείψει τα χαμηλότερα σημεία για να παραθερίσουν στα υψηλότερα, πιο δροσερά σημεία – εκεί ακριβώς που μαινόταν η πυρκαγιά για περισσότερο από 2 μέρες.

Είναι άγνωστο τι έχουν απογίνει οι αγέλες που βρίσκονταν κοντά στο Μαυρόρεμα, την Ντράτιζα, και όλα τα ξέφωτα του δυτικού τμήματος. Στο ίδιο, σχεδόν παρθένο, τμήμα είχαν παρατηρηθεί και τα ελάχιστα Ζαρκάδια Capreolus capreolus του βουνού.

Άλλα σπονδυλωτά

Οι Κρασπεδοχελώνες (Testudo marginata) σχεδόν αποκλειστικά ελληνικό είδος χερσαίων χελωνών, εξ’ορισμού είναι τα σπονδυλωτά που είναι αδύνατον να απομακρυνθούν από την πυρκαγιά.

Ασπόνδυλα

Φυλλοφάγα και φλοιοφάγα έντομα και άλλα ασπόνδυλα που στήριζαν την αλυσίδα της ζωής της Πάρνηθας απανθρακώθηκαν. Η πλειοψηφία της εδαφικής μικρο-, μεσο- και μακροπανίδας ζει στο ανώτερο τμήμα του δασικού τάπητα που κάηκε.


Περισσότερες πληροφορίες:
Δημήτρης Καραβέλλας, Διευθυντής WWF Ελλάς, τηλ. 210-3314893, d.karavellas@wwf.gr
Μαρίτα Παντέρη, Υπεύθυνη Τύπου WWF Ελλάς, τηλ. 697-6807632, m.panteri@wwf.gr